DÜNDEN BUGÜNE BOSNA HİKÂYESİ

Krallıklardan İmparatorluklara, Savaşlardan Barışa

Abdurrahman Uvak | 2 Cilt | 1270 Sayfa

Bosna yalnızca Balkanların ortasında yer alan bir ülke değildir. Bosna; krallıkların yükselip yıkıldığı, imparatorlukların karşılaştığı, dinlerin ve kültürlerin yüzyıllar boyunca yan yana yaşadığı, savaşların büyük acılar bıraktığı fakat bütün yıkımlara rağmen yeniden ayağa kalkmayı başarmış kadim bir hafızadır. Abdurrahman Uvak’ın kaleme aldığı “Dünden Bugüne Bosna Hikâyesi”, işte bu büyük hafızayı başlangıcından günümüze kadar ele alan, iki cilt ve toplam 1270 sayfadan oluşan kapsamlı bir tarih çalışmasıdır.

Eser, Bosna’nın Orta Çağ krallıkları ve banlar döneminden başlayarak Osmanlı hâkimiyetine, İslam’ın Bosna’daki gelişimine, şehirlerin kuruluşuna, camilere, medreselere, vakıflara ve bölgenin çok kültürlü yapısının oluşmasına uzanan geniş bir tarihî yolculuk sunuyor. Ardından Avusturya-Macaristan yönetimi, modernleşme hareketleri, milliyetçiliklerin yükselişi, Birinci Dünya Savaşı, Yugoslavya’nın kuruluşu ve Bosna’nın değişen siyasi konumu ayrıntılı biçimde ele alınıyor.

Kitabın önemli özelliklerinden biri, Bosna tarihini yalnızca savaşların ve devletlerin tarihi olarak anlatmamasıdır. Mehmed Spaho’dan Aliya İzetbegović’e, Gazi Hüsrev Bey’den Ivo Andrić’e; ulema, siyasetçiler, komutanlar, düşünürler ve toplumun hafızasında iz bırakmış şahsiyetler üzerinden Bosna’nın insan hikâyesi de okuyucuya aktarılıyor. Saraybosna, Mostar, Travnik, Banja Luka, Tuzla, Jajce, Bihać, Višegrad, Foča, Goražde, Brčko ve Srebrenica gibi şehirler üzerinden ülkenin tarihî ve kültürel coğrafyası adım adım ortaya konuluyor.

Dünden Bugüne Bosna Hikâyesi, İkinci Dünya Savaşı’nın karanlık yıllarını, Ustaşa ve Çetnik şiddetini, Partizan hareketini ve ZAVNOBiH sürecini de göz ardı etmiyor. Tito Yugoslavyası’nın kuruluşundan sanayileşmeye, sosyalist dönemin toplumsal hayatından Yugoslavya’nın çözülüşüne kadar uzanan süreç, Bosna’yı 1992 savaşına götüren siyasi ve toplumsal gelişmelerle birlikte değerlendiriliyor.

Eserin en çarpıcı bölümlerinden birini ise 1992-1995 Bosna Savaşı oluşturuyor. Saraybosna kuşatması, Mostar’ın parçalanması, Prijedor kampları, Foča ve Višegrad’da yaşanan suçlar, Ahmići, Grabovica, Kazani, Srebrenica ve savaşın diğer acı durakları; yalnızca rakamlar üzerinden değil, insan hayatında bıraktıkları izler üzerinden ele alınıyor. Srebrenica soykırımı, uluslararası toplumun tutumu, savaş suçları yargılamaları ve Dayton Barış Anlaşması da tarihî sürecin bütünlüğü içerisinde değerlendiriliyor.

Ancak bu eser yalnızca Bosna’nın acılarının kitabı değildir. Aynı zamanda direnişin, inancın, kültürün ve birlikte yaşama iradesinin kitabıdır. Müslümanların, Ortodoksların, Katoliklerin ve Yahudilerin aynı şehirlerin tarihini nasıl birlikte oluşturduklarını; cami minareleriyle kilise çanlarının, Osmanlı köprüleriyle Avusturya-Macaristan yapılarının nasıl aynı Bosna manzarasının parçaları hâline geldiğini gösteriyor.

Bosna’nın Türkiye ile tarihî bağları, Osmanlı sonrasında Anadolu’ya gerçekleşen göçler, Balkanlarda kalan Müslüman toplumların yaşadığı dönüşüm ve savaş sonrasında Türkiye-Bosna ilişkileri de eserin geniş tarih perspektifi içerisinde yer buluyor. Böylece okuyucu yalnızca Bosna-Hersek’in geçmişini değil, bugün Türkiye ile Bosna arasında hissedilen güçlü tarihî ve kültürel yakınlığın nereden geldiğini de daha iyi anlayabiliyor.

İki ciltlik bu çalışma, tarih meraklılarından Balkan araştırmacılarına, Bosna’yı ziyaret edenlerden bölgenin siyasi ve dinî geçmişini anlamak isteyen okuyuculara kadar geniş bir kitleye hitap ediyor. 1270 sayfalık kapsamıyla “Dünden Bugüne Bosna Hikâyesi”, Bosna’yı tek bir savaşın, tek bir milletin veya tek bir dönemin penceresinden değil; krallıklardan imparatorluklara, Osmanlı’dan Yugoslavya’ya, savaşlardan barış arayışına uzanan büyük tarihî bütünlük içerisinde okumaya davet ediyor.

Çünkü Bosna’nın hikâyesi yalnızca geçmişte yaşananların hikâyesi değildir. Aynı zamanda farklılıkların nasıl bir arada yaşayabileceğinin, nefretin nelere mal olabileceğinin ve bütün yıkımlardan sonra dahi bir toplumun yeniden ayağa kalkabileceğinin hikâyesidir.

“Bosna, farklılıklarıyla değil; farklılıklarıyla birlikte var olmayı başardığı için Bosna’dır.”

DÜNDEN BUGÜNE BOSNA HİKÂYESİ
Abdurrahman Uvak
2 Cilt • 1270 Sayfa
Yeni Yüzyıl Yayınları